{"id":2177,"date":"2025-11-24T14:12:33","date_gmt":"2025-11-24T13:12:33","guid":{"rendered":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/?p=2177"},"modified":"2026-10-14T10:14:08","modified_gmt":"2026-10-14T08:14:08","slug":"kamienna-gora","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/","title":{"rendered":"Kamienna G\u00f3ra"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Kamienna G\u00f3ra<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

admin_th_dolnyzyd<\/p>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Po raz pierwszy wzmianki o \u017bydach w Kamiennej G\u00f3rze (niem. Landeshut) pojawi\u0142y si\u0119 w XIV wieku \u2013 podobno ju\u017c wtedy istnia\u0142a w mie\u015bcie synagoga i gmina \u017cydowska. Tak jak w innych \u015bl\u0105skich miastach kamiennog\u00f3rscy \u017bydzi zostali wyp\u0119dzeni z miasta w 1453 roku w rezultacie kaza\u0144 wyg\u0142oszonych przez mnicha Jana Kapistrana. \u017bydowska spo\u0142eczno\u015b\u0107 Kamiennej G\u00f3ry zacz\u0119\u0142a si\u0119 odradza\u0107 dopiero po og\u0142oszeniu przez kr\u00f3la Prus Fryderyka Wilhelma II edyktu emancypacyjnego w 1812 roku.<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

Rozkwit spo\u0142eczno\u015bci<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W 1821 roku ponownie powsta\u0142a gmina \u017cydowska, kt\u00f3ra by\u0142a fili\u0105 gminy w Jeleniej G\u00f3rze (niem. Hirschberg), a trzy lata p\u00f3\u017aniej, w 1824 roku, za\u0142o\u017cono pierwszy cmentarz \u017cydowski niedaleko cmentarza katolickiego przy ul. Katowickiej. Do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t nagrobk\u00f3w; najwcze\u015bniej urodzona osoba, kt\u00f3rej macewa zosta\u0142a rozczytana, to Friedericke (Rywka) Schneider z domu Wallheim, c\u00f3rka Szmuela i \u017cona Aszera, urodzona 17 kwietnia 1819 roku, zmar\u0142a 30 grudnia 1849 roku. Wed\u0142ug dokumentacji cmentarza cz\u0119\u015b\u0107 z zachowanych nagrobk\u00f3w zosta\u0142a przeniesiona z terenu ko\u0142o rze\u017ani miejskiej, wi\u0119c mog\u0142y pochodzi\u0107 z nowej nekropolii, za\u0142o\u017conej w 1881 roku przy dzisiejszej ul. Ksi\u0119cia Bolka I.<\/p>

W 1864 roku gmina \u017cydowska w Kamiennej G\u00f3rze sta\u0142a si\u0119 oficjalnie niezale\u017cn\u0105 jednostk\u0105 i podlega\u0142 pod ni\u0105 ca\u0142y powiat kamiennog\u00f3rski i Bolk\u00f3w (niem. Bolkenhein).<\/p>

Pierwszy dom modlitwy znajdowa\u0142 si\u0119 przy dzisiejszej ul. Adama Mickiewicza 21. Dwunastego maja 1858 roku konsekrowano synagog\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a zbudowana ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych (fundusz budowy synagogi zapocz\u0105tkowa\u0142 kupiec Caskel Frankenstein) przy ulicy Wojska Polskiego 21. Osiem lat p\u00f3\u017aniej, w 1866 roku, przy tej samej ulicy pod numerem 40 powsta\u0142 tak\u017ce dom gminny, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142a si\u0119 sala posiedze\u0144, mieszkanie rabina, biblioteka i szko\u0142a. Niedaleko funkcjonowa\u0142a tak\u017ce rze\u017ania koszerna.<\/p>

Szesnastego sierpnia 1881 roku otwarto nowy cmentarz \u017cydowski przy ulicy Ksi\u0119cia Bolka I, na kt\u00f3rym znajdowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce dom przedpogrzebowy. Cmentarz by\u0142 u\u017cytkowany tak\u017ce w trakcie II wojny \u015bwiatowej \u2013 chowano na nim wi\u0119\u017ani\u00f3w filii Gross-Rosen z Kamiennej G\u00f3ry, a tak\u017ce \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w obozie przej\u015bciowym w Krzeszowie i je\u0144c\u00f3w radzieckich. W 1946 roku na terenie cmentarza odby\u0142y si\u0119 ekshumacje poch\u00f3wk\u00f3w z tego okresu i odkryto trzy zbiorowe mogi\u0142y, w kt\u00f3rych pogrzebano oko\u0142o dziewi\u0119\u0107set pi\u0119\u0107dziesi\u0105t os\u00f3b \u2013 w tym oko\u0142o pi\u0119ciuset Polak\u00f3w. Cmentarz zosta\u0142 zlikwidowany w latach 70. XX wieku \u2013 obecnie na jego terenie znajduje si\u0119 park.<\/p>

Liczba \u017cydowskich Kamiennog\u00f3rzan od 1840 do 1933 roku mie\u015bci\u0142a si\u0119 w przedziale oko\u0142o 70\u2013177, przy czym spo\u0142eczno\u015b\u0107 najliczniejsza by\u0142a w roku 1884.<\/p>

W 1911 roku przewodnicz\u0105cym gminy by\u0142 Hugo Salisch. Do zarz\u0105du nale\u017celi tak\u017ce Adolf Schlesinger i Felix Preuarer. Funkcj\u0119 reprezentant\u00f3w sprawowali Max Hamburger, Martin Immerwahr, Albert Mosler, Louis Wachser, Siegfried Barasch, Selmar Hamburger, Heinrigich Gr\u00fcnfeld, Hermann Rosenstein i Simon Rector. W 1934 roku przewodnicz\u0105cym gminy by\u0142 pochodz\u0105cy z Milicza Alfred Dobsch\u00fctzer, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 destylarni\u0119 w domu przy Rynku nr 3. Cz\u0142onkami zarz\u0105du byli kupcy Leonhard Peritz, Siegfried Barasch, Georg Liebrecht i rabin Philipp Falkenstein.<\/p>

Gmina \u017cydowska w Kamiennej G\u00f3rze sk\u0142ada\u0142a si\u0119 w przewa\u017caj\u0105cej mierze z kupc\u00f3w i przemys\u0142owc\u00f3w, a znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w rozwoju miasta odegra\u0142y trzy \u017cydowskie rody: Gr\u00fcnfeldowie, Rinklowie i Hamburgerowie.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Rodzina Gr\u00fcnfeld\u00f3w<\/strong><\/p>

Falk Valentin Gr\u00fcnfeld urodzi\u0142 si\u0119 w 1837 roku w Le\u015bnicy po\u0142o\u017conej na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku (niem. Leschnitz) jako syn pochodz\u0105cego z K\u0119pna kupca i urz\u0119dnika Isaaka L\u00f6bela i Sary z domu Alexander. Gdy Falk mia\u0142 osiem lat, zmar\u0142 jego ojciec, a warunki w domu znacznie si\u0119 pogorszy\u0142y. Maj\u0105c czterna\u015bcie lat, wyprowadzi\u0142 si\u0119 z domu w poszukiwaniu zatrudnienia.<\/p>

Najpierw otrzyma\u0142 prac\u0119 w Prudniku w fabryce \u201ekr\u00f3la lnu\u201d Samuela Fr\u00e4nkla. W 1859 roku przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Kamiennej G\u00f3ry, gdzie zatrudni\u0142 si\u0119 w firmie Caskel Frankenstein & Sohn, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 handlem lnem. Ju\u017c trzy lata p\u00f3\u017aniej, w 1862 roku, Falk otworzy\u0142 w\u0142asny sklep z odzie\u017c\u0105 i tekstyliami w samym rynku. Wraz z rozwojem firmy w 1864 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do wi\u0119kszego lokalu przy dzisiejszej ulicy Stefana \u017beromskiego 89. R\u00f3wnocze\u015bnie rozpocz\u0105\u0142 w\u0142asn\u0105 produkcj\u0119 lnu w formie tkactwa r\u0119cznego. Has\u0142em firmy by\u0142o zdanie \u201eNiech B\u00f3g nas \u0142askawie chroni przed chwastem, bo tylko czysty len daje dobr\u0105 prz\u0119dz\u0119\u201d.<\/p>

Kilka lat p\u00f3\u017aniej Gr\u00fcnfeld podj\u0105\u0142 kolejn\u0105 \u015bwietn\u0105 decyzj\u0119 biznesow\u0105 i zapocz\u0105tkowa\u0142 sprzeda\u017c wysy\u0142kow\u0105. Szybko zacz\u0105\u0142 zdobywa\u0107 w ten spos\u00f3b klient\u00f3w z zagranicy \u2013 z W\u0119gier, W\u0142och, Szwajcarii, Anglii, Holandii czy Finlandii. Wkr\u00f3tce zosta\u0142 tak\u017ce mianowany Kr\u00f3lewskim Nadwornym Dostawc\u0105 Prus i zacz\u0105\u0142 dostarcza\u0107 len na potrzeby dworu cesarskiego.<\/p>

W 1884 roku Falk zakupi\u0142 znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 przy ulicy Wojska Polskiego i Ludwika Wary\u0144skiego dzia\u0142k\u0119 od Marii Methner, wdowy po wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielu firmy tekstylnej Methner & Frahne, gdzie zbudowa\u0142 dom handlowy z tkalni\u0105, szwalni\u0105 i hafciarni\u0105. Ca\u0142o\u015b\u0107 zaprojektowa\u0142 wroc\u0142awski architekt Carl Schmidt.<\/p>

W 1891 roku wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielami zostali najstarsi synowie Falka: Ludwig i Heinrich. Falk zmar\u0142 19 stycznia 1897 roku w San Remo, a kilka dni p\u00f3\u017aniej odesz\u0142a tak\u017ce jego \u017cona. Oboje zostali pochowani na nowym cmentarzu \u017cydowskim w Kamiennej G\u00f3rze.<\/p>

Firma ca\u0142y czas pr\u0119\u017cnie si\u0119 rozwija\u0142a i w 1900 roku kierownictwo zak\u0142adu przeniesiono do Berlina. W 1912 roku wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielem przedsi\u0119biorstwa zosta\u0142 najm\u0142odszy syn Falka Valentina \u2013 Max Gr\u00fcnfeld. W 1922 roku zak\u0142adem zarz\u0105dza\u0142o ju\u017c kolejne pokolenie Gr\u00fcnfeld\u00f3w: Fritz Vincent i Franc Victor. Firma mia\u0142a oddzia\u0142y w trzech miastach: w Kamiennej G\u00f3rze, Berlinie i Kolonii.<\/p>

Dwudziestego dziewi\u0105tego marca 1938 roku w wyniku ustaw Trzeciej Rzeszy i aryzacji mienia \u017cydowskiego firma zosta\u0142a odebrana i przekazana za u\u0142amek warto\u015bci niemieckiemu przedsi\u0119biorcy. Gr\u00fcnfeldom uda\u0142o si\u0119 uciec z kraju \u2013 cz\u0142onkowie rodziny wyemigrowali do Stan\u00f3w Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i \u00f3wczesnej Palestyny. Max Gr\u00fcnfeld zmar\u0142 w 1939 roku w Hajfie.<\/p>

Nie uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 c\u00f3rce Falka Valentina \u2013 Bianca Simon zosta\u0142a deportowana do obozu w Rydze i tam zamordowana. Po wojnie w kamiennog\u00f3rskiej fabryce dzia\u0142a\u0142y zak\u0142ady odzie\u017cowe, a budynki zachowa\u0142y si\u0119 do dzi\u015b.<\/p>

Rodzina Rinkl\u00f3w<\/strong><\/p>

Isidor Rinkel urodzi\u0142 si\u0119 w 1815 roku w Szlichtyngowej (niem. Schlichtingheim) po\u0142o\u017conej w Wielkopolsce jako syn Fabiana Rinkla i Charlotte z domu Schoeps. By\u0142 kolejnym przedsi\u0119biorc\u0105, kt\u00f3ry w Kamiennej G\u00f3rze odni\u00f3s\u0142 sukces w bran\u017cy lniarskiej.<\/p>

Isidor po\u015blubi\u0142 Ernestine z domu Hahn, z kt\u00f3r\u0105 doczeka\u0142 si\u0119 pi\u0119ciu c\u00f3rek, z kt\u00f3rych dwie, Fanny i Sara Seraphine, do\u017cy\u0142y doros\u0142ego wieku. Fanny po\u015blubi\u0142a Adolfa Schwerina, w\u0142a\u015bciciela wroc\u0142awskiej fabryki prz\u0119dzy, a Sara Seraphine wysz\u0142a za bankiera i prawnika Adolpha Salomonsohna z Berlina. Isidor prowadzi\u0142 w Kamiennej G\u00f3rze najpierw bank, a nast\u0119pnie prz\u0119dzalni\u0119 i tkalni\u0119 lnu. Kolejnym krokiem w rozwoju firmy by\u0142o otwarcie filii w Kolonii i Trutnovie w Czechach. Na pocz\u0105tku siedziba firmy znajdowa\u0142a si\u0119 przy dzisiejszej ul. Kr\u00f3tkiej, nast\u0119pnie zosta\u0142a przeniesiona do budynku przy ul. Bohater\u00f3w Getta 2, gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 tak\u017ce dom handlowy. Wkr\u00f3tce otwarto nast\u0119pne filie w Berlinie i Wiedniu. Isidor Rinkel zmar\u0142 17 kwietnia 1896 roku i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu \u017cydowskim przy ulicy \u015al\u0119\u017cnej we Wroc\u0142awiu.<\/p>

Ze wzgl\u0119du na brak m\u0119skiego potomka Isidor Rinkel przekaza\u0142 firm\u0119 Hermannowi Rinklowi, synowi swojego brata Juliusa, kt\u00f3ry w nast\u0119pnych latach rozbudowa\u0142 j\u0105 i unowocze\u015bni\u0142. G\u0142\u00f3wna siedziba znajdowa\u0142a si\u0119 przy ulicy Fabrycznej. W 1885 roku za\u0142o\u017cy\u0142 pierwsz\u0105 w Kamiennej G\u00f3rze tkalni\u0119 mechaniczn\u0105 ze 150 krosnami.<\/p>

Hermann Rinkel by\u0142 ponadto inicjatorem wielu kamiennog\u00f3rskich projekt\u00f3w \u2013 mi\u0119dzy innymi budowy Kolei Doliny Zadrny i lecznicy chor\u00f3b p\u0142uc, a tak\u017ce fundatorem p\u0142askorze\u017abionego fryzu na elewacji ratusza, przedstawiaj\u0105cego najazd husyt\u00f3w oraz bohatersk\u0105 obron\u0119 miasta w 1426 roku. Wybudowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c mieszkania dla swoich pracownik\u00f3w \u2013 budynki wci\u0105\u017c istniej\u0105 i znajduj\u0105 si\u0119 przy dzisiejszej ul. Bohater\u00f3w Getta 11\u201319. W 1900 roku naby\u0142 tak\u017ce pa\u0142ac w D\u0119brzniku, kt\u00f3ry niestety zosta\u0142 rozebrany, a w 1914 roku zakupi\u0142 prz\u0119dzalni\u0119 przy obecnej ul. W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego.<\/p>

Hermann po\u015blubi\u0142 Bert\u0119 Oberlaender, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 dw\u00f3ch syn\u00f3w: Herberta i Franza Gerharda. Hermann zmar\u0142 jeszcze przed wojn\u0105, 17 maja 1933 roku, jego pierwszy syn odszed\u0142 w wieku 43 lat w Dziadowej K\u0142odzie 1 lutego 1929 roku, a drugi, Franz Gerhard Paul, wyjecha\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych 10 kwietnia 1939 roku na statku Zaandam.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Rodzina Hamburger\u00f3w<\/strong><\/p>

Albert Hamburger pochodzi\u0142 ze \u015amigla w Wielkopolsce. Do Kamiennej G\u00f3ry przyjecha\u0142 w 1871 roku i otworzy\u0142 tu mechaniczn\u0105 tkalni\u0119 lnu, farbiarni\u0119 oraz wyka\u0144czalni\u0119 tkanin. Jego ojciec Itzig Zacharias Hamburger w 1857 roku za\u0142o\u017cy\u0142 we Wroc\u0142awiu firm\u0119 I.Z. Hamburger & Co., w kt\u00f3rej Albert razem z dwoma bra\u0107mi nabrali do\u015bwiadczenia. Albert po\u015blubi\u0142 Eugenie Loewenthal, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 trzech syn\u00f3w: Hugona, Felixa i Maxa. Zarz\u0105dzanie firm\u0105 przekaza\u0142 synowi swojego brata Hermana, tak\u017ce nosz\u0105cemu imi\u0119 Max.<\/p>

Tak jak w przypadku Rinkl\u00f3w, gdzie stery tak\u017ce przej\u0105\u0142 bratanek, Max unowocze\u015bni\u0142 funkcjonuj\u0105c\u0105 fabryk\u0119 i odnosi\u0142 kolejne sukcesy. Fabryka znajdowa\u0142a si\u0119 przy ulicach Piotra \u015aciegiennego i J\u00f3zefa Lompy.<\/p>

Max by\u0142 zas\u0142u\u017conym mieszka\u0144cem Kamiennej G\u00f3ry \u2013 opr\u00f3cz rozwijania fabryki, kt\u00f3ra oferowa\u0142a wiele miejsc pracy, by\u0142 tak\u017ce radnym miejskim i filantropem. Wspar\u0142 finansowo mi\u0119dzy innymi budow\u0119 domu dla samotnych matek i dzieci. Wybudowa\u0142 tak\u017ce osiedle mieszkaniowe dla swoich pracownik\u00f3w zwane Domami Hamburgera, kt\u00f3re zaprojektowali wybitni wroc\u0142awscy architekci: bracia Richard i Paul Ehrlichowie. Projekt mia\u0142 by\u0107 zainspirowany osiedlem Kruppa w Essen. Znajduje si\u0119 przy dzisiejszej ul. Towarowej 1\u20139. Max Hamburger by\u0142 tak\u017ce mecenasem sztuki i warto wspomnie\u0107, \u017ce by\u0142 jednym z fundator\u00f3w polichromii w Sali Rajskiej w domu Gerharta Hauptmanna w Jagni\u0105tkowie (niem. Agnetendorf, dzi\u015b cz\u0119\u015b\u0107 Jeleniej G\u00f3ry).<\/p>

Firma Hamburger\u00f3w tak jak inne \u017cydowskie przedsi\u0119biorstwa uleg\u0142a aryzacji w latach 30. XX wieku i zosta\u0142a odebrana w\u0142a\u015bcicielom.<\/p>

W 1937 roku Max i Else Hamburger opu\u015bcili Kamienn\u0105 G\u00f3r\u0119 i przenie\u015bli si\u0119 do Berlina. Tam Else ci\u0119\u017cko zachorowa\u0142a i zmar\u0142a. Po \u015bmierci \u017cony Max uda\u0142 si\u0119 najpierw na kr\u00f3tki pobyt w Szanghaju u swojego syna Rudolfa i synowej Ruth Werner (znanej jako Ursula Kuczynski, niemieckiej dzia\u0142aczki rewolucyjnej i agentki radzieckich s\u0142u\u017cb specjalnych), a nast\u0119pnie odwiedzi\u0142 swojego najstarszego syna, Victora Hamburgera, w St. Louis w Stanach Zjednoczonych.<\/p>

Ostatnie lata \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w miejscowo\u015bci Saint-Aubin Sauges w Szwajcarii, gdzie zmar\u0142 w 1952 roku.<\/p>

Warto tak\u017ce wspomnie\u0107, \u017ce Herman Rinkel, Albert Hamburger i J\u00f3zef Preuarer ufundowali cz\u0119\u015bciowo budow\u0119 i wystr\u00f3j kamiennog\u00f3rskiego ratusza.<\/p>

Opr\u00f3cz potentat\u00f3w lniarskich w Kamiennej G\u00f3rze mieszkali tak\u017ce \u017bydzi zajmuj\u0105cy si\u0119 innymi bran\u017cami. W mie\u015bcie istnia\u0142a od 1878 roku fabryka obuwia Rosenstein und Preuarer za\u0142o\u017cona przez \u017byd\u00f3w: pochodz\u0105cego z Kamiennej G\u00f3ry Maxa Rosensteina i Josefa Preuarera z Berlina. Fabryka znajdowa\u0142a si\u0119 przy obecnej ulicy Henryka Sienkiewicza 6a.<\/p>

Na rynku z kolei mie\u015bci\u0142 si\u0119 sklep odzie\u017cowy Sittenfeld-Seiler nale\u017c\u0105cy do Louisa Sittenfelda, a p\u00f3\u017aniej prowadzony przez jego zi\u0119cia Karla Seilera, oraz dom mody Alberta Moslera w zbudowanej przez niego kamienicy przy dzisiejszej ulicy W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego 1. Pi\u0119kny dom przy ul. Jana Paw\u0142a II 20 zajmowa\u0142 \u017cydowski lekarz Herberta Rothera.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Czas wojny<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Po doj\u015bciu Adolfa Hitlera do w\u0142adzy w 1933 roku i uchwaleniu w 1935 roku tzw. ustaw norymberskich nad spo\u0142eczno\u015bciami \u017cydowskimi zacz\u0119\u0142y zbiera\u0107 si\u0119 ciemne chmury. W Kamiennej G\u00f3rze tak jak w pozosta\u0142ych miastach prze\u015bladowania zacz\u0119\u0142y si\u0119 nasila\u0107 \u2013 w czasie Nocy Kryszta\u0142owej z 9 na 10 listopada 1938 roku kamiennog\u00f3rska synagoga zosta\u0142a spalona, a \u017cydowskie sklepy spl\u0105drowane.<\/p>

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w z Kamiennej G\u00f3ry zosta\u0142o uwi\u0119zionych w obozach przej\u015bciowych dla \u017byd\u00f3w z Dolnego \u015al\u0105ska w Tormersdorf, Gr\u00fcssau i Riebnig, a nast\u0119pnie deportowanych do oboz\u00f3w w Auschwitz, Treblince i Theresienstadt. Taki los podzieli\u0142 mi\u0119dzy innymi ostatni przewodnicz\u0105cy kamiennog\u00f3rskiej gminy \u017cydowskiej Alfred Dobsch\u00fctzer i jego \u017cona Margarete.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Po wojnie <\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tak jak w przypadku innych miejscowo\u015bci na Dolnym \u015al\u0105sku, wielu ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w przyjecha\u0142o do Kamiennej G\u00f3ry, aby zacz\u0105\u0107 tutaj nowe \u017cycie. W czerwcu 1946 roku \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142o ju\u017c 1661, jednak pod koniec roku liczba ta zmniejszy\u0142a si\u0119 do 900 (m.in. wskutek nastroj\u00f3w po pogromie kieleckim), a nast\u0119pnie spo\u0142eczno\u015b\u0107 sukcesywnie opuszcza\u0142a miasto.<\/p>

Tu\u017c po wojnie w Kamiennej G\u00f3rze powsta\u0142 oddzia\u0142 Kongregacji Wyznania Moj\u017ceszowego, kt\u00f3ra by\u0142a form\u0105 organizacyjn\u0105 \u017cycia religijnego \u017byd\u00f3w polskich. W 1947 roku jej siedziba znajdowa\u0142a si\u0119 przy ul. \u017bytniej 3, a jej przewodnicz\u0105cym by\u0142 Chajec (imi\u0119 nie zachowa\u0142o si\u0119). W 1948 roku liczy\u0142a ju\u017c tylko 150 cz\u0142onk\u00f3w.<\/p>

Przez kilka lat po wojnie w Kamiennej G\u00f3rze funkcjonowa\u0142o wiele organizacji i instytucji \u017cydowskich.<\/p>

Najwa\u017cniejsz\u0105 organizacj\u0105 by\u0142 komitet \u017cydowski, w kt\u00f3rego zarz\u0105dzie zasiadali przewodnicz\u0105cy Kazimierz Jankowski, jego zast\u0119pca Abram P\u0142u\u017cny i sekretarz Salomon Barasz.<\/p>

Z inicjatywy dzia\u0142aczy komitetu Cukiermana i Hartenberga w Kamiennej G\u00f3rze powsta\u0142o 15 czerwca 1946 roku Towarzystwo Ochrony Zdrowia, kt\u00f3rego kierownikiem zosta\u0142 S. Pu\u0142tuskier. Przy ul. Ko\u015bcielnej 2 powsta\u0142a poradnia, w kt\u00f3rej pracowa\u0142 lekarz Grzegorz Pikman. W miejscowo\u015bci dzia\u0142a\u0142y tak\u017ce organizacje kombatanckie i kulturalne.<\/p>

Istnia\u0142y tak\u017ce trzy sp\u00f3\u0142dzielnie \u017cydowskie: szewsko-kamasznicza \u201eNowe \u017bycie\u201d, krawiecka \u201ePrzysz\u0142o\u015b\u0107\u201d i budowlana, a tak\u017ce organizacje syjonistyczne, mi\u0119dzy innymi Ichud.<\/p>

W 1952 roku w miejsce wcze\u015bniejszych organizacji \u017cydowskich powsta\u0142 kamiennog\u00f3rski oddzia\u0142 Towarzystwa Spo\u0142eczno-Kulturalnego \u017byd\u00f3w w Polsce, <\/strong>kt\u00f3rego celem by\u0142o propagowanie i rozw\u00f3j kultury \u017cydowskiej, a tak\u017ce wsparcie nale\u017c\u0105cych do niego os\u00f3b. Oddzia\u0142 liczy\u0142 70 cz\u0142onk\u00f3w.<\/p>

Tak\u017ce w Bolkowie, kt\u00f3ry podlega\u0142 przed wojn\u0105 gminie \u017cydowskiej w Kamiennej G\u00f3rze, po wojnie osiedlili si\u0119 \u017bydzi. W 1946 roku funkcjonowa\u0142 tu nawet Miejski Komitet \u017bydowski, kt\u00f3rego przewodnicz\u0105cym by\u0142 Moszek Wajngarten. Pod Bolkowem znajdowa\u0142 si\u0119 ob\u00f3z szkoleniowy Hagany (\u017cydowskiej tajnej organizacji paramilitarnej, dzia\u0142aj\u0105cej w latach 1920\u20131948 w \u00f3wczesnym Mandacie Palestyny, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo stanowi\u0142a form\u0119 samoobrony osiedli \u017cydowskich w Palestynie przed atakami arabskimi, a p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w organizacj\u0119 wojskow\u0105). Ob\u00f3z powsta\u0142 za zgod\u0105 w\u0142adz polskich i by\u0142 finansowany przez Joint. Mia\u0142o w nim zosta\u0107 przeszkolonych przez instruktor\u00f3w z Palestyny mi\u0119dzy 2,5 a 7 tysi\u0119cy os\u00f3b. Wed\u0142ug opisu Grzegorza (Hersza) Smolara kurs trwa\u0142 dziesi\u0119\u0107 dni i bra\u0142o w nim udzia\u0142 jednocze\u015bnie mi\u0119dzy 130 a 150 os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie m\u0119\u017cczyzn. Szkolenie by\u0142o traktowane przez niekt\u00f3rych jak \u0142atwa mo\u017cliwo\u015b\u0107 emigracji \u2013 ochotnicy Hagany nie byli kontrolowani przed wyjazdem.<\/p>

Jak w przypadku innych mniejszych dolno\u015bl\u0105skich miasteczek, polscy \u017bydzi zacz\u0119li stopniowo opuszcza\u0107 Kamienn\u0105 G\u00f3r\u0119: najpierw po pogromie kieleckim z 1947 roku z obawy przed podobnymi wydarzeniami, a nast\u0119pnie z powodu powstania pa\u0144stwa Izrael oraz kampanii antysemickiej z 1968 roku.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Poznaj wi\u0119cej historii:<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kamienna G\u00f3ra Po raz pierwszy wzmianki o \u017bydach w Kamiennej G\u00f3rze (niem. Landeshut) pojawi\u0142y si\u0119 w XIV wieku \u2013 podobno ju\u017c wtedy istnia\u0142a w mie\u015bcie synagoga i gmina \u017cydowska. Tak jak w innych \u015bl\u0105skich miastach kamiennog\u00f3rscy \u017bydzi zostali wyp\u0119dzeni z miasta w 1453 roku w rezultacie kaza\u0144 wyg\u0142oszonych przez mnicha Jana Kapistrana. \u017bydowska spo\u0142eczno\u015b\u0107 Kamiennej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2180,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"class_list":["post-2177","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-towns"],"acf":[],"yoast_head":"\nKamienna G\u00f3ra - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kamienna G\u00f3ra - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kamienna G\u00f3ra Po raz pierwszy wzmianki o \u017bydach w Kamiennej G\u00f3rze (niem. Landeshut) pojawi\u0142y si\u0119 w XIV wieku \u2013 podobno ju\u017c wtedy istnia\u0142a w mie\u015bcie synagoga i gmina \u017cydowska. Tak jak w innych \u015bl\u0105skich miastach kamiennog\u00f3rscy \u017bydzi zostali wyp\u0119dzeni z miasta w 1453 roku w rezultacie kaza\u0144 wyg\u0142oszonych przez mnicha Jana Kapistrana. \u017bydowska spo\u0142eczno\u015b\u0107 Kamiennej […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-11-24T13:12:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-14T08:14:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"474\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin_th_dolnyzyd\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin_th_dolnyzyd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"1 minute\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin_th_dolnyzyd\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d4b8d3e8ddf348ed1aa79efae7405218\"},\"headline\":\"Kamienna G\u00f3ra\",\"datePublished\":\"2025-11-24T13:12:33+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-14T08:14:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/\"},\"wordCount\":2571,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg\",\"articleSection\":[\"Towns\"],\"inLanguage\":\"en\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/\",\"name\":\"Kamienna G\u00f3ra - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg\",\"datePublished\":\"2025-11-24T13:12:33+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-14T08:14:08+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg\",\"width\":800,\"height\":474,\"caption\":\"Widok na Kamienn\u0105 G\u00f3r\u0119 z synagog\u0105 w dolnym prawym rogu (z archiwum polska-org.pl)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/kamienna-gora\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en-gb\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kamienna G\u00f3ra\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/\",\"name\":\"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#organization\",\"name\":\"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/zydowski-dolny-slask-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/zydowski-dolny-slask-logo.svg\",\"width\":153,\"height\":50,\"caption\":\"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d4b8d3e8ddf348ed1aa79efae7405218\",\"name\":\"admin_th_dolnyzyd\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin_th_dolnyzyd\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/author\\\/admin_th_dolnyzyd\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kamienna G\u00f3ra - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kamienna G\u00f3ra - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","og_description":"Kamienna G\u00f3ra Po raz pierwszy wzmianki o \u017bydach w Kamiennej G\u00f3rze (niem. Landeshut) pojawi\u0142y si\u0119 w XIV wieku \u2013 podobno ju\u017c wtedy istnia\u0142a w mie\u015bcie synagoga i gmina \u017cydowska. Tak jak w innych \u015bl\u0105skich miastach kamiennog\u00f3rscy \u017bydzi zostali wyp\u0119dzeni z miasta w 1453 roku w rezultacie kaza\u0144 wyg\u0142oszonych przez mnicha Jana Kapistrana. \u017bydowska spo\u0142eczno\u015b\u0107 Kamiennej […]","og_url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/","og_site_name":"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","article_published_time":"2025-11-24T13:12:33+00:00","article_modified_time":"2026-10-14T08:14:08+00:00","og_image":[{"width":800,"height":474,"url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin_th_dolnyzyd","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin_th_dolnyzyd","Est. reading time":"1 minute"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/"},"author":{"name":"admin_th_dolnyzyd","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#\/schema\/person\/d4b8d3e8ddf348ed1aa79efae7405218"},"headline":"Kamienna G\u00f3ra","datePublished":"2025-11-24T13:12:33+00:00","dateModified":"2026-10-14T08:14:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/"},"wordCount":2571,"publisher":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg","articleSection":["Towns"],"inLanguage":"en"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/","name":"Kamienna G\u00f3ra - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","isPartOf":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg","datePublished":"2025-11-24T13:12:33+00:00","dateModified":"2026-10-14T08:14:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/#primaryimage","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg","contentUrl":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Widoki_z_Gory_Zamkowej_Kamienna_Gora_9107127.jpg","width":800,"height":474,"caption":"Widok na Kamienn\u0105 G\u00f3r\u0119 z synagog\u0105 w dolnym prawym rogu (z archiwum polska-org.pl)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/kamienna-gora\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en-gb\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kamienna G\u00f3ra"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#website","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/","name":"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#organization","name":"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/zydowski-dolny-slask-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/zydowski-dolny-slask-logo.svg","width":153,"height":50,"caption":"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk"},"image":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#\/schema\/person\/d4b8d3e8ddf348ed1aa79efae7405218","name":"admin_th_dolnyzyd","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin_th_dolnyzyd"},"sameAs":["http:\/\/zydowskidolnyslask.pl"],"url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/author\/admin_th_dolnyzyd\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2177"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2177\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2375,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2177\/revisions\/2375"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}