{"id":1944,"date":"2026-10-12T11:19:19","date_gmt":"2026-10-12T09:19:19","guid":{"rendered":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/?p=1944"},"modified":"2026-10-14T10:07:32","modified_gmt":"2026-10-14T08:07:32","slug":"swidnica","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/","title":{"rendered":"\u015awidnica"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

\u015awidnica<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

admin_th_dolnyzyd<\/p>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Historia \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci \u015awidnicy jest niemal tak d\u0142uga jak historia samego miasta. Pierwsi \u017bydzi zamieszkiwali te tereny ju\u017c w drugiej po\u0142owie XIII wieku \u2013 warto zaznaczy\u0107, \u017ce w \u015bredniowieczu by\u0142a to druga najwi\u0119ksza gmina \u017cydowska w regionie<\/b>, a wyprzedza\u0142a j\u0105 jedynie spo\u0142eczno\u015b\u0107 wroc\u0142awska.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

Przy dawnej Judengasse: z\u0142oty wiek \u015bwidnickich \u017byd\u00f3w<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bydzi w \u015bredniowieczu mieszkali przy obecnych ulicach Siostrzanej, Teatralnej i Budowlanej (kt\u00f3ra nazywana by\u0142a w\u00f3wczas Judengasse, czyli \u017bydowsk\u0105). Synagoga zosta\u0142a wybudowana niezwykle wcze\u015bnie, bo ju\u017c\u00a0w 1380 roku.<\/b> Powsta\u0142a ona przy obecnej ul. Kotlarskiej, cho\u0107 historycy przypuszczaj\u0105, \u017ce m\u00f3g\u0142 istnie\u0107 jeszcze wcze\u015bniejszy dom modlitwy prawdopodobnie w\u0142a\u015bnie przy ul. \u017bydowskiej. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 prowadzi\u0142a wtedy tak\u017ce szko\u0142\u0119 religijn\u0105, w kt\u00f3rej wyk\u0142adali znani rabini. Dzi\u015b w Muzeum Dawnego Kupiectwa mo\u017cna dotkn\u0105\u0107 historii i obejrze\u0107 trzy \u015bredniowieczne macewy<\/b> z pierwszego cmentarza \u017cydowskiego w \u015awidnicy, kt\u00f3re pochodz\u0105 z XIV wieku.<\/p>

Kres rozwoju \u015bredniowiecznej gminy \u017cydowskiej nast\u0105pi\u0142 wraz z fal\u0105 prze\u015bladowa\u0144 i pogrom\u00f3w, kt\u00f3re przesz\u0142y przez \u015bl\u0105skie miasta w po\u0142owie XV wieku.<\/b> Wybucha\u0142y one g\u0142\u00f3wnie w wyniku antysemickich kaza\u0144 w\u0142oskiego inkwizytora Jana Kapistrana, kt\u00f3ry zach\u0119ca\u0142 lokalne spo\u0142eczno\u015bci do wymierzenia sprawiedliwo\u015bci \u017bydom za rzekom\u0105 profanacj\u0119 hostii. Podczas takiego pogromu siedemnastu \u015bwidnickich \u017byd\u00f3w spalono na stosie. <\/b>Kazania uznanego za \u015bwi\u0119tego katolickiego trafia\u0142y na \u017cyzny grunt: \u017byd\u00f3w torturowano i mordowano, a w najlepszym wypadku \u2013 grabiono ich maj\u0105tki i wyp\u0119dzano z miasta. W konsekwencji \u017bydzi oficjalnie nie mogli zamieszkiwa\u0107 w \u015awidnicy a\u017c do pruskiego edyktu emancypacyjnego z 1812 roku.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

\u015awidnicki prze\u0142om, czyli od edyktu emancypacyjnego do gospodarczego rozkwitu<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W wielu niemieckich miastach spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskie niezwykle szybko rozwija\u0142y si\u0119 po nadaniu im praw miejskich, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mog\u0142y nie tylko legalnie si\u0119 osiedla\u0107, ale tak\u017ce prowadzi\u0107 handel, tworzy\u0107 organizacje i rozwija\u0107 niezb\u0119dn\u0105 do \u017cycia infrastruktur\u0119 religijn\u0105. Cho\u0107 w \u015awidnicy istnia\u0142a w XIX wieku szko\u0142a \u017cydowska, to nie wszystkie dzieci do niej ucz\u0119szcza\u0142y \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 rodzin k\u0142ad\u0142a nacisk na asymilacj\u0119 poprzez edukacj\u0119 w szko\u0142ach publicznych. Dziesi\u0105tki rodzin \u017cydowskich w tym okresie asymilowa\u0142o si\u0119 i wtapia\u0142o w niemieck\u0105 tkank\u0119 spo\u0142eczn\u0105.<\/b> W \u015awidnicy dzi\u0119ki nowemu prawu pod koniec wieku XIX mieszka\u0142o ju\u017c ponad trzystu \u017byd\u00f3w. Jednym z najlepszych przyk\u0142ad\u00f3w sukcesu asymilacyjnego \u015bl\u0105skich \u017byd\u00f3w by\u0142a gospodarka. Wielu \u017byd\u00f3w doskonale odnajdywa\u0142o si\u0119 w handlu czy przemy\u015ble, a jednym z najbardziej znanych przemys\u0142owc\u00f3w w \u015awidnicy by\u0142 Meyer Kauffmann<\/b>. Handlowa\u0142 on w mie\u015bcie towarami p\u0142\u00f3ciennymi oraz wyrobami pasmanteryjnymi, a sukces jego sklep\u00f3w da\u0142 pocz\u0105tek p\u00f3\u017aniejszej znanej na \u015al\u0105sku fabryce w\u0142\u00f3kienniczej Meyer Kauffmann Textilwerke<\/b>. Jego prz\u0119dzalnie bawe\u0142ny dzia\u0142a\u0142y mi\u0119dzy innymi w \u015awidnicy, G\u0142uszycy, Jaworze i Wroc\u0142awiu, a sam Meyer uznawany jest za jednego z ojc\u00f3w przemys\u0142u tkackiego na \u015al\u0105sku. Jako pierwszy uruchomi\u0142 mechaniczne tkalnie, m.in w Jedlinie-Zdroju. Po \u015bmierci Meyera firm\u0105 zarz\u0105dza\u0142 jego syn Salomon oraz p\u00f3\u017aniej \u2013 wnuk Max. Wszyscy trzej przedsi\u0119biorcy pochowani s\u0105 na Starym Cmentarzu \u017bydowskim we Wroc\u0142awiu. Ich potomkowie wyemigrowali w latach trzydziestych z Rzeszy, a cz\u0119\u015b\u0107 rodziny mieszka obecnie w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

Zatarte \u015blady, ocalone macewy<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Pierwszy cmentarz \u017cydowski w \u015awidnicy funkcjonowa\u0142 ju\u017c w drugiej po\u0142owie XIII wieku, a najstarsza zachowana w ca\u0142o\u015bci macewa pochodzi z 1289 roku<\/b>. Chowano tu \u017byd\u00f3w tak\u017ce z okolicznych miast, kt\u00f3re nie posiada\u0142y w\u0142asnych cmentarzy. Niestety historycy nie maj\u0105 pewno\u015bci co do tego, gdzie dok\u0142adnie zlokalizowana by\u0142a \u015bredniowieczna nekropolia. Dzia\u0142a\u0142 on do po\u0142owy XV wieku, kiedy to mienie \u017cydowskie zosta\u0142o przekazane miastu.<\/p>

Drugi cmentarz \u017cydowski w \u015awidnicy znajduje si\u0119 przy ul. Esperantyst\u00f3w i powsta\u0142 ju\u017c w 1815 roku<\/b> na fali nadawania praw i regulacji \u017cycia \u017cydowskiego w Niemczech. Przy cmentarzu wybudowano tak\u017ce dom przedpogrzebowy. Podczas pogromu Kristallnacht nazi\u015bci zdewastowali i rozkradli macewy. W czasie wojny maj\u0105tek \u017cydowski, w tym cmentarz, zosta\u0142 przej\u0119ty przez gestapo. Cho\u0107 po wojnie nekropolia wr\u00f3ci\u0142a formalnie w posiadanie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, to z powodu braku nale\u017cytej opieki z ka\u017cdym kolejnym rokiem popada\u0142a w ruin\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedwojennych nagrobk\u00f3w nie przetrwa\u0142a pr\u00f3by czasu, a do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie macewy powojenne. Ostatni poch\u00f3wek odby\u0142 si\u0119 tu w 1973 roku, a od 2018 roku cmentarz figuruje w rejestrze zabytk\u00f3w. Niestety jest zaniedbany i ka\u017cdy mo\u017ce wej\u015b\u0107 na jego teren, przez co jego stan z roku na rok si\u0119 pogarsza.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Tragiczny los \u015bwidnickiej synagogi<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Przed wybudowaniem monumentalnej synagogi \u015bwidniccy \u017bydzi modlili si\u0119 w pomniejszych domach modlitwy. Przyk\u0142adowo jeden z nich w po\u0142owie XIX wieku mie\u015bci\u0142 si\u0119 w sercu miasta, czyli w kamienicy nr 8 na Rynku (\u201ePod Z\u0142otym Ch\u0142opkiem\u201d). Oczywistym jest, \u017ce niewielka sala szybko przesta\u0142a by\u0107 wystarczaj\u0105ca i w interesie spo\u0142eczno\u015bci by\u0142o wybudowanie synagogi z prawdziwego zdarzenia.<\/p>

\u015awidnicka synagoga powsta\u0142a w 1877 roku wed\u0142ug projektu cenionego \u017cydowskiego architekta z Ole\u015bnicy Edwina Opplera<\/b>, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 jako tw\u00f3rca monumentalnej Nowej Synagogi we Wroc\u0142awiu wybudowanej pi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej. \u015awidnicka \u015bwi\u0105tynia by\u0142a jego ostatnim projektem, gdy\u017c architekt przedwcze\u015bnie zmar\u0142 w 1880 roku. Synagoga ta mog\u0142a pomie\u015bci\u0107 oko\u0142o dwustu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu os\u00f3b.<\/b> Tak jak w wielu liberalnych synagogach w Niemczech tamtego okresu znajdowa\u0142y si\u0119 w niej organy. Neoroma\u0144sk\u0105 budowl\u0119 podpalono podczas pogromu Kristallnacht, a p\u00f3\u017aniej jej pozosta\u0142o\u015bci rozebrano. \u017baden z dom\u00f3w modlitwy zaprojektowanych przez Opplera nie przetrwa\u0142 mrocznych czas\u00f3w nazizmu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Pocz\u0105tek ko\u0144ca: od bojkotu 1 kwietnia do systemowych represji<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Podczas og\u00f3lnokrajowego bojkotu \u017cydowskich sklep\u00f3w w Niemczech, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 nied\u0142ugo po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy, czyli 1 kwietnia 1933 roku, r\u00f3wnie\u017c w \u015awidnicy dosz\u0142o do antysemickich demonstracji. Boj\u00f3wki zniech\u0119ca\u0142y zar\u00f3wno do zakup\u00f3w, jak i do korzystania z us\u0142ug \u017cydowskich lekarzy czy prawnik\u00f3w. Niemcy zaklejali okna \u017cydowskich sklep\u00f3w plakatami z antysemickimi has\u0142ami. <\/b>Dzia\u0142o si\u0119 tak w ca\u0142ym kraju, gdy\u017c nazi\u015bci chcieli na pocz\u0105tek uderzy\u0107 w to, co im najbardziej przeszkadza\u0142o, czyli w przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 niemieckich \u017byd\u00f3w. W wyniku p\u00f3\u017aniejszych represji wiele os\u00f3b wykonuj\u0105cych zawody publiczne, w tym nauczyciele, lekarze czy prawnicy, straci\u0142o prac\u0119. W kolejnych latach nast\u0119powa\u0142a tak zwana aryzacja mienia, czyli przejmowanie za bezcen maj\u0105tk\u00f3w \u017cydowskich.<\/b> W tym wypadku tak\u017ce rozpoczynano od najbardziej zamo\u017cnych. W \u015awidnicy odebrano mi\u0119dzy innymi fabryk\u0119 Franza Tikotina wraz z jej brzeskim oddzia\u0142em, a tak\u017ce niezwykle prosperuj\u0105c\u0105 fabryk\u0119 wyrob\u00f3w magnezytowych M. Weissenberg & C. Francisci, kt\u00f3r\u0105 zarz\u0105dza\u0142 m.in. znany przedsi\u0119biorca i mecenas sztuki Max Silberberg mieszkaj\u0105cy we Wroc\u0142awiu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

Zanikaj\u0105cy \u015bwiat<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Kulminacyjnym atakiem na \u017byd\u00f3w jeszcze przed wybuchem wojny by\u0142 pogrom Kristallnacht maj\u0105cy miejsce w nocy 9 listopada 1938 roku.<\/b> To wtedy w\u0142a\u015bnie spalono synagog\u0119, spl\u0105drowano cmentarz i \u017cydowskie sklepy oraz aresztowano wielu niewinnych \u017byd\u00f3w. Niekt\u00f3rych m\u0119\u017cczyzn wypuszczono na wolno\u015b\u0107 po kilkunastu godzinach, a innych wywieziono do Buchenwaldu. Niszczono wtedy zar\u00f3wno mienie publiczne, jak i prywatne \u2013 zdewastowano cho\u0107by \u017cydowskie sklepy Pinkusa Laufra i Emila Laqueura. Po kilku latach rz\u0105d\u00f3w nazist\u00f3w \u017bydzi, kt\u00f3rzy pozostali w Rzeszy, byli grup\u0105 zubo\u017ca\u0142\u0105 i zmarginalizowan\u0105, a od 1939 roku tak\u017ce wysiedlan\u0105 ze swoich dom\u00f3w.<\/b> \u015awidniccy \u017bydzi zostali zmuszeni do zamieszkania mi\u0119dzy innymi w kamienicy pod adresem Rynek 27, kt\u00f3ra wcze\u015bniej nale\u017ca\u0142a do dr. Ericha Kohna.\u00a0<\/span><\/p>

Szacuje si\u0119, \u017ce oko\u0142o sto os\u00f3b wyemigrowa\u0142o w dekadzie poprzedzaj\u0105cej II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, a przed samym jej wybuchem w \u015awidnicy zosta\u0142o ju\u017c tylko 25 \u017byd\u00f3w.<\/b> Przetransportowano ich do Wroc\u0142awia, by stamt\u0105d wywie\u017a\u0107 ich do miejsc ka\u017ani, m.in. do getta przej\u015bciowego Theresienstadt, oboz\u00f3w Riebnig, Gr\u00fcssau i Tormersdorf, a tak\u017ce dalej na wsch\u00f3d \u2013 do gett w Rydze i Mi\u0144sku. Tym samym Niemcy unicestwili \u017cydowsk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u015awidnicy.<\/b><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Jak Ocalali z Zag\u0142ady budowali \u015bwiat od nowa<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bydzi zacz\u0119li ponownie osiedla\u0107 si\u0119 w mie\u015bcie ju\u017c w sierpniu 1945 roku. Nieca\u0142y rok p\u00f3\u017aniej w \u015awidnicy mieszka\u0142o ju\u017c prawie dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca \u017byd\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyby\u0142ych od razu otrzyma\u0142a wsparcie w postaci \u017cywno\u015bci, ubra\u0144 oraz pieni\u0119dzy. <\/b>Dzia\u0142a\u0142 tu oddzia\u0142 Komitetu \u017bydowskiego, Kongregacji Wyznania Moj\u017ceszowego, a tak\u017ce \u017bydowskie Towarzystwo Kultury i Sztuki. Na podstawie informacji o organizowanych ko\u0142ach mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107, sk\u0105d wywodzili si\u0119 \u017bydzi przybywaj\u0105cy do \u015awidnicy, bowiem funkcjonowa\u0142y tu mi\u0119dzy innymi grupy: warszawska, \u0142\u00f3dzka, wile\u0144ska, krakowska, lubelska, hrubieszowska, zamojska oraz bia\u0142ostocka. W mie\u015bcie powstawa\u0142y sp\u00f3\u0142dzielnie, organizacje \u017cydowskie, \u015bwietlice, szko\u0142y i przedszkola oraz niezb\u0119dne instytucje religijne.<\/b> Ocalali z Zag\u0142ady budowali swoje \u017cycie od nowa w warunkach, kt\u00f3re oferowa\u0142a im \u015bwidnicka infrastruktura.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t

\u201eByli\u015bmy pierwszymi \u017bydami w \u015awidnicy\u201d <\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u015awidnicki Powiatowy Komitet \u017byd\u00f3w w Polsce wyda\u0142 okoliczno\u015bciow\u0105 broszur\u0119 z okazji pierwszej rocznicy osadnictwa \u017cydowskiego, obejmuj\u0105c\u0105 okres od 13 kwietnia 1946 roku do 13 kwietnia 1947 roku. Otworzy\u0142 j\u0105 s\u0142owami: \u201eRok 1945 rozpoczyna now\u0105 kart\u0119 historii resztek narodu \u017cydowskiego w Polsce\u201d<\/b>. W\u015br\u00f3d najwi\u0119kszych wyzwa\u0144, z jakimi na pocz\u0105tku mierzy\u0142a si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska \u015awidnicy, wymienione zosta\u0142y: warunki sanitarne, kwestie lokalowe i znajdowanie mieszka\u0144 dla \u017byd\u00f3w oraz zatrudnienie nowo przyby\u0142ych. Otwarto w\u00f3wczas kuchni\u0119 ludow\u0105, rozwijano opiek\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i pomoc chorym oraz najubo\u017cszym w ka\u017cdym wieku. Dzia\u0142a\u0142o tu tak\u017ce miejscowe TOZ (Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludno\u015bci \u017bydowskiej w Polsce), kt\u00f3re prowadzi\u0142o \u017c\u0142obek, oferowa\u0142o pomoc materialn\u0105 i \u017cywno\u015bciow\u0105, kierowa\u0142o chorych do sanatori\u00f3w oraz prewentori\u00f3w. Udzielano porad ambulatoryjnych, funkcjonowa\u0142 gabinet zabiegowy i dentystyczny oraz apteka wydaj\u0105ca leki. Tylko w pierwszym roku udzielono ponad pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy porad lekarskich.\u00a0<\/span><\/p>

Powiatowy Komitet \u017byd\u00f3w w \u015awidnicy pod kierownictwem Luby Szmulewicz k\u0142ad\u0142 du\u017cy nacisk na dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturalno-o\u015bwiatow\u0105. Ju\u017c rok po wojnie istnia\u0142y tu: p\u00f3\u0142internat, bursa, biblioteka, czytelnia, \u015bwietlica, klub sportowy, ch\u00f3r i k\u00f3\u0142ko teatralne<\/b>, a Towarzystwo Kultury i Sztuki liczy\u0142o ponad trzystu cz\u0142onk\u00f3w. W broszurze czytamy: \u201eWierzymy, \u017ce Towarzystwo nasze odegra powa\u017cn\u0105 rol\u0119 w dziele stabilizacji i podniesienia na wy\u017cszy poziom kulturalny osiedla \u017cydowskiego w \u015awidnicy\u201d. Co wa\u017cne, w \u015awidnicy pozyskano r\u00f3wnie\u017c budynek pod dzia\u0142alno\u015b\u0107 teatru \u017cydowskiego, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 koncerty, akademie, odczyty, zabawy taneczne, a tak\u017ce go\u015bcinne wyst\u0119py Dolno\u015bl\u0105skiego Teatru \u017bydowskiego. Z kolei \u017bydowski Klub Sportowy prowadzi\u0142 trzy sekcje: pi\u0142ki no\u017cnej, tenisa sto\u0142owego oraz szachow\u0105.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Dzieci uczy\u0142y si\u0119 jidysz, doro\u015bli budowali \u017cycie<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Du\u017c\u0105 wag\u0119 przyk\u0142adano tak\u017ce do opieki nad dzie\u0107mi: \u201eBadania lekarskie wykaza\u0142y powa\u017cny odsetek zachorowa\u0144. Trzeba da\u0107 dziecku r\u00f3wnie\u017c odpowiedni\u0105 opiek\u0119 wychowawcz\u0105. Dzieci m\u00f3wi\u0105 r\u00f3\u017cnymi j\u0119zykami, a w gruncie rzeczy \u017cadnego nie znaj\u0105\u201d. Organizowano wi\u0119c kursy zar\u00f3wno j\u0119zyka jidysz, jak i polskiego. Ju\u017c od czerwca 1946 roku dzia\u0142a\u0142a szko\u0142a \u017cydowska im. Szaloma Alejchema z wyk\u0142adowym j\u0119zykiem jidysz, w kt\u00f3rej nauczano tak\u017ce j\u0119zyka polskiego oraz hebrajskiego.<\/b> Kierowniczk\u0105 tej szko\u0142y w latach 1946\u20131949 by\u0142a Maria Liberzon-Szwarcman. Zar\u00f3wno jej m\u0105\u017c, Abraham Szwarcman, jak i jej siostry r\u00f3wnie\u017c pracowali przy odbudowie \u017cycia \u017cydowskiego w \u015awidnicy. Rodzina p\u00f3\u017aniej wyprowadzi\u0142a si\u0119 do Warszawy. Ich c\u00f3rka, Bella Szwarcman-Czarnota jest obecnie jedn\u0105 z najbardziej znanych t\u0142umaczek i popularyzatorek kultury i literatury jidysz w Polsce. Wspomina ona, \u017ce w \u015awidnicy by\u0142y organizowane konkursy na znajomo\u015b\u0107 literatury Icchoka Lejbusza Pereca oraz kursy \u201epalestynografii\u201d.<\/p>

W \u015awidnicy dzia\u0142a\u0142o kilka sp\u00f3\u0142dzielni \u017cydowskich, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejsza by\u0142a sp\u00f3\u0142dzielnia krawiecka \u201eNowe \u017bycie\u201d<\/b>, mieszcz\u0105ca si\u0119 przy obecnej ul. Bohater\u00f3w Getta 19 i zatrudniaj\u0105ca oko\u0142o stu os\u00f3b. Opr\u00f3cz niej dzia\u0142a\u0142a tak\u017ce sp\u00f3\u0142dzielnia szewska \u201eJedno\u015b\u0107\u201d przy placu Grunwaldzkim 13. Z kolei niewykwalifikowani pracownicy zrzeszeni byli w sp\u00f3\u0142dzielni transportowej \u201eSi\u0142a\u201d, maj\u0105cej siedzib\u0119 przy ul. Dworcowej 1. Opr\u00f3cz tego organizowano tak\u017ce warsztaty trykotarskie oraz szczotkarskie. \u017bydzi w ramach produktywizacji pracowali licznie w \u015bwidnickich fabrykach oraz prowadzili w\u0142asne przedsi\u0119biorstwa: sklepy, zak\u0142ady fryzjerskie czy fotograficzne.<\/b><\/b><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Zmierzch \u017cydowskiej niezale\u017cno\u015bci po 1948 roku <\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Mimo dobrej organizacji nastroje anty\u017cydowskie w Polsce si\u0119 nasila\u0142y, szczeg\u00f3lnie po 1948 roku, gdy partia rz\u0105dz\u0105ca rozpocz\u0119\u0142a jawne i strukturalne niszczenie \u017cydowskiej niezale\u017cno\u015bci.<\/b> Po kilku du\u017cych falach emigracyjnych spo\u0142eczno\u015b\u0107 ta radykalnie zmala\u0142a \u2013 na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych w mie\u015bcie pozosta\u0142o ju\u017c tylko oko\u0142o stu jej cz\u0142onk\u00f3w. Koniec swobodnego rozwoju spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich nast\u0105pi\u0142 w 1949 roku<\/b>, kiedy w\u0142adza zacz\u0119\u0142a nak\u0142ada\u0107 ograniczenia na organizacje \u017cydowskie oraz odbiera\u0107 \u017bydom instytucje, kt\u00f3re dotychczas do nich nale\u017ca\u0142y. Procesy te wraz ze wzrostem systemowego antysemityzmu wymusza\u0142y na wielu \u017cydowskich rodzinach decyzje o emigracji do Izraela lub na zach\u00f3d Europy.<\/b> A\u017c do upadku komunizmu \u017cycie \u017cydowskie w wielu miastach zamar\u0142o.<\/p>

\u015awiat us\u0142ysza\u0142 o \u015bwidnickich \u017bydach jeszcze kilkukrotnie. W 1986 roku Jewish Telegraphic Agency informowa\u0142a o niezwyk\u0142ym znalezisku z czasu wojny na jednym ze \u015bwidnickich strych\u00f3w \u2013 odnaleziono tam dokumentacj\u0119 zgon\u00f3w w obozie Gross-Rosen. Jako \u017ce by\u0142a niekompletna, milicja apelowa\u0142a do mieszka\u0144c\u00f3w o zwrot innych niemieckich dokument\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby znale\u017a\u0107 si\u0119 w ich posiadaniu. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce Zvi Rav-Ner, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 ambasadora nadzwyczajnego w Ambasadzie Izraela w Polsce w latach 2009\u20132014, urodzi\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w \u015awidnicy (jako Henryk Rawner) i mieszka\u0142 tam do si\u00f3dmego roku \u017cycia, kiedy wraz z rodzin\u0105 w 1957 roku wyemigrowa\u0142 do Izraela. Natomiast w 2010 roku w \u015awidnicy odby\u0142o si\u0119 spotkanie \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy wraz z rodzinami wyemigrowali z kraju w okresie komunizmu.<\/p>

\u00a0<\/p>

Dzi\u0119kuj\u0119 Belli Szwarcman-Czarnocie za przekazanie cennych materia\u0142\u00f3w archiwalnych.<\/i><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Poznaj wi\u0119cej historii:<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015awidnica Historia \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci \u015awidnicy jest niemal tak d\u0142uga jak historia samego miasta. Pierwsi \u017bydzi zamieszkiwali te tereny ju\u017c w drugiej po\u0142owie XIII wieku \u2013 warto zaznaczy\u0107, \u017ce w \u015bredniowieczu by\u0142a to druga najwi\u0119ksza gmina \u017cydowska w regionie, a wyprzedza\u0142a j\u0105 jedynie spo\u0142eczno\u015b\u0107 wroc\u0142awska. Przy dawnej Judengasse: z\u0142oty wiek \u015bwidnickich \u017byd\u00f3w \u017bydzi w \u015bredniowieczu mieszkali […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1978,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[35],"class_list":["post-1944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-towns","tag-homepage"],"acf":[],"yoast_head":"\n\u015awidnica - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u015awidnica - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u015awidnica Historia \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci \u015awidnicy jest niemal tak d\u0142uga jak historia samego miasta. Pierwsi \u017bydzi zamieszkiwali te tereny ju\u017c w drugiej po\u0142owie XIII wieku \u2013 warto zaznaczy\u0107, \u017ce w \u015bredniowieczu by\u0142a to druga najwi\u0119ksza gmina \u017cydowska w regionie, a wyprzedza\u0142a j\u0105 jedynie spo\u0142eczno\u015b\u0107 wroc\u0142awska. Przy dawnej Judengasse: z\u0142oty wiek \u015bwidnickich \u017byd\u00f3w \u017bydzi w \u015bredniowieczu mieszkali […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-12T09:19:19+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-14T08:07:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/2-scaled.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin_th_dolnyzyd\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin_th_dolnyzyd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"1 minute\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin_th_dolnyzyd\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d4b8d3e8ddf348ed1aa79efae7405218\"},\"headline\":\"\u015awidnica\",\"datePublished\":\"2026-10-12T09:19:19+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-14T08:07:32+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/\"},\"wordCount\":2369,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/2-scaled.jpeg\",\"keywords\":[\"homepage\"],\"articleSection\":[\"Towns\"],\"inLanguage\":\"en\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/\",\"name\":\"\u015awidnica - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/2-scaled.jpeg\",\"datePublished\":\"2026-10-12T09:19:19+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-14T08:07:32+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/2-scaled.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/2-scaled.jpeg\",\"width\":2560,\"height\":1920,\"caption\":\"Maria Liberzon-Szwarcman wraz z rodzin\u0105 w powojennej \u015awidnicy (z archiwum rodzinnego Belli Szwarcman-Czarnoty)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/towns\\\/swidnica\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en-gb\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u015awidnica\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/\",\"name\":\"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#organization\",\"name\":\"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/zydowski-dolny-slask-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/zydowski-dolny-slask-logo.svg\",\"width\":153,\"height\":50,\"caption\":\"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d4b8d3e8ddf348ed1aa79efae7405218\",\"name\":\"admin_th_dolnyzyd\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin_th_dolnyzyd\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/zydowskidolnyslask.pl\\\/en\\\/author\\\/admin_th_dolnyzyd\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u015awidnica - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u015awidnica - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","og_description":"\u015awidnica Historia \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci \u015awidnicy jest niemal tak d\u0142uga jak historia samego miasta. Pierwsi \u017bydzi zamieszkiwali te tereny ju\u017c w drugiej po\u0142owie XIII wieku \u2013 warto zaznaczy\u0107, \u017ce w \u015bredniowieczu by\u0142a to druga najwi\u0119ksza gmina \u017cydowska w regionie, a wyprzedza\u0142a j\u0105 jedynie spo\u0142eczno\u015b\u0107 wroc\u0142awska. Przy dawnej Judengasse: z\u0142oty wiek \u015bwidnickich \u017byd\u00f3w \u017bydzi w \u015bredniowieczu mieszkali […]","og_url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/","og_site_name":"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","article_published_time":"2026-10-12T09:19:19+00:00","article_modified_time":"2026-10-14T08:07:32+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1920,"url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/2-scaled.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin_th_dolnyzyd","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin_th_dolnyzyd","Est. reading time":"1 minute"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/"},"author":{"name":"admin_th_dolnyzyd","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#\/schema\/person\/d4b8d3e8ddf348ed1aa79efae7405218"},"headline":"\u015awidnica","datePublished":"2026-10-12T09:19:19+00:00","dateModified":"2026-10-14T08:07:32+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/"},"wordCount":2369,"publisher":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/2-scaled.jpeg","keywords":["homepage"],"articleSection":["Towns"],"inLanguage":"en"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/","name":"\u015awidnica - \u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","isPartOf":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/2-scaled.jpeg","datePublished":"2026-10-12T09:19:19+00:00","dateModified":"2026-10-14T08:07:32+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/#primaryimage","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/2-scaled.jpeg","contentUrl":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/2-scaled.jpeg","width":2560,"height":1920,"caption":"Maria Liberzon-Szwarcman wraz z rodzin\u0105 w powojennej \u015awidnicy (z archiwum rodzinnego Belli Szwarcman-Czarnoty)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/towns\/swidnica\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en-gb\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u015awidnica"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#website","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/","name":"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#organization","name":"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/zydowski-dolny-slask-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/zydowski-dolny-slask-logo.svg","width":153,"height":50,"caption":"\u017bydowski Dolny \u015al\u0105sk"},"image":{"@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/#\/schema\/person\/d4b8d3e8ddf348ed1aa79efae7405218","name":"admin_th_dolnyzyd","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7430f171311e4e6b3f374424351dbdcd34c8fdeebc5936cb0ecbc93d03dda94d?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin_th_dolnyzyd"},"sameAs":["http:\/\/zydowskidolnyslask.pl"],"url":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/author\/admin_th_dolnyzyd\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1944"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1944\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1995,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1944\/revisions\/1995"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1978"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zydowskidolnyslask.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}